Zakaz opuszczania kraju

Zakaz opuszczania kraju jest środkiem zapobiegawczym stosowanym w polskim prawie karnym, polegającym na zakazie opuszczania kraju przez oskarżonego.

Może być połączony z zatrzymaniem paszportu lub zakazem wydania dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy.

Stosuje się go w przypadku uzasadnionej obawy ucieczki oskarżonego, aby uniemożliwić mu uchylanie się od wymiaru sprawiedliwości.

Zakaz ten może być decyzją prokuratora w postępowaniu przygotowawczym (śledztwo, dochodzenie) lub sądu w toku postępowania sądowego. Do czasu wydania postanowienia organ prowadzący postępowanie może zatrzymać dokument uprawniający do przekroczenia granicy, ale nie dłużej niż 7 dni.

W praktyce istnieje zakaz prosty opuszczania kraju (tylko zakaz wyjazdu) oraz tzw. zakaz złożony, który łączy zakaz opuszczania kraju z zatrzymaniem dokumentów podróży.

Po przystąpieniu Polski do strefy Schengen, gdzie granice wewnętrzne nie są kontrolowane, skuteczność prostego zakazu jest ograniczona.

Dlatego obecnie stosowany jest przede wszystkim zakaz z zatrzymaniem dokumentów, co wciąż skutecznie uniemożliwia wyjazd z Polski.

Wniosek o uchylenie lub zmianę zakazu opuszczania kraju składa się do prokuratora prowadzącego postępowanie.